Vučićeve poruke o “dvostrukim aršinima” ponovo otvorile stare političke i sportske tenzije u regionu
Izjave predsjednika Srbije Aleksandra Vučića još jednom su izazvale pažnju javnosti u Bosni i Hercegovini i širem regionu, posebno zbog načina na koji je povezao međunarodne reakcije, odnose u regionu i događaje koji se tiču ratne prošlosti.
U svom prepoznatljivom tonu, Vučić je ponovo govorio o onome što naziva dvostrukim standardima u Evropi i na Balkanu, komentarišući najavljenu sahranu Ratka Mladića, bivšeg komandanta Vojske Republike Srpske, koji je pravosnažno osuđen za teške ratne zločine, uključujući genocid nad Bošnjacima u Srebrenici.
Takve izjave, iako formalno predstavljene kao poziv na razumijevanje i mir, u praksi često se tumače kao nastavak političke strategije u kojoj se iznova otvaraju teme iz ratnih devedesetih. U tom kontekstu, nije riječ samo o jednom komentaru, nego o širem obrascu javnog nastupa koji se oslanja na nacionalne emocije, osjećaj nepravde i stalno preispitivanje odnosa prema Srbiji u međunarodnoj areni.
Upravo zato Vučićeve riječi nerijetko izazivaju burne reakcije, jer se doživljavaju kao pokušaj relativizacije odgovornosti i preusmjeravanja pažnje sa presuda međunarodnih sudova na navodnu pristrasnost Zapada.
Govoreći o atmosferi u regionu, Vučić se osvrnuo i na, kako je naveo, dešavanja koja su ga zgrozila tokom jednog sportskog događaja. Iako nije detaljno objašnjavao na šta se tačno referirao, očigledno je aludirao na skandiranja i poruke koje su se mogle čuti tokom košarkaškog susreta Bosne i Hercegovine i Italije u Tuzli, gdje su navijači izrazili protest protiv ratnog zločinca Mladića.
Takve scene pokazuju koliko je ratna prošlost i dalje prisutna u javnom prostoru, čak i u sportskim arenama koje bi, barem u idealnom slučaju, trebale biti mjesta okupljanja, takmičenja i navijanja bez političkih i etničkih tenzija.
Međutim, sport na ovim prostorima već odavno nije samo sport. Košarkaške utakmice, fudbalski derbiji i drugi javni događaji često postaju pozornica na kojoj se ispoljavaju nacionalni identiteti, frustracije i političke poruke. Zato Vučićevo komentarisanje sportskog navijanja nije izolovan slučaj, nego dio šire slike u kojoj se sportski događaji koriste kao produžetak političkog sukoba.
U tom smislu, svaka provokacija, svaki transparent i svako skandiranje dobija daleko veći značaj nego što bi imalo u društvima sa stabilnijim odnosima i manje otvorenih historijskih rana.
Posebno zanimljiv dio cijele priče jeste Vučićevo osvrnutje na, kako je sugerisano, turbulencije unutar košarkaške reprezentacije Bosne i Hercegovine. Pojedini medijski izvještaji navodili su da su reprezentaciju napustili Aleksandar Lazić i pomoćni trener Zoran Petković, navodno po zahtjevu njihovog kluba Igokee.
Taj klub ima posebnu političku i simboličku težinu u javnom prostoru BiH, s obzirom na to da ga je osnovao Milorad Dodik, lider SNSD-a i političar koji se godinama povezuje s Vučićem i sa srpskom politikom u Republici Srpskoj. Iako nije sve do kraja zvanično razjašnjeno, sama činjenica da se ovakvi događaji tumače kroz političku prizmu govori koliko je granica između sporta i politike veoma tanka.
Vučić je u svom obraćanju nastojao poslati poruku da je pomirenje sa Bošnjacima nužno, ali je istovremeno naglasio da obje strane trebaju razumjeti jedna drugu. Takav govor često zvuči uravnoteženo, no u političkoj praksi on nerijetko ostaje opterećen proturječjima. S jedne strane, poziva na dijalog i međusobno uvažavanje, a s druge strane insistira na narativu prema kojem je Srbija žrtva nepravde međunarodne zajednice.
Time se kreira slika u kojoj se pitanje odgovornosti za ratove devedesetih potiskuje u drugi plan, dok se u prvi plan stavlja navodna diskriminacija i nepravedan odnos prema Srbiji i Srbima u regionu.
Takva retorika nije nova. Ona se godinama koristi u političkom diskursu Srbije i dijela srpskih političkih elita u Bosni i Hercegovini, posebno kada je potrebno homogenizirati biračko tijelo ili odgovoriti na kritike iz inostranstva. Pominjanje “dvostrukih aršina” postalo je gotovo standardna fraza u Vučićevim javnim nastupima, jer omogućava da se svaka međunarodna osuda predstavi kao licemjerna, a svaka presuda kao politički motivisana.
U tom okviru, čak i pravosnažne presude međunarodnih sudova bivaju tretirane kao nešto što treba stalno politički osporavati, umjesto da se prihvate kao dio činjenica utvrđenih nakon dugih i detaljnih procesa.
Za Bosnu i Hercegovinu, ovakve izjave imaju dodatnu težinu jer se neposredno vezuju za osjećaj nepravde koji je duboko ukorijenjen među žrtvama rata i njihovim porodicama. Svako relativiziranje presuđenih zločina ili insistiranje na “drugoj strani priče” doživljava se kao pokušaj da se umanji patnja hiljada ljudi i da se politički kapital gradi na tragičnoj historiji.
Upravo zbog toga reakcije u javnosti često budu oštre, a odnosi između Sarajeva, Banje Luke i Beograda dodatno se komplikuju. U takvom ambijentu i najmanja izjava može postati okidač za novu rundu optužbi, saopštenja i političkih prepirki.
Važno je, međutim, istaći da pitanje pomirenja na Balkanu ne može uspjeti bez iskrenog priznanja činjenica i bez dosljednog poštovanja prema žrtvama. Govor o saradnji, razumijevanju i međusobnom poštovanju ima smisla samo ako nije praćen istovremenim umanjivanjem odgovornosti ili ponavljanjem narativa koji produbljuju podjele. Pomirenje ne znači izjednačavanje žrtve i agresora, niti poništavanje sudski utvrđenih činjenica.
Ono znači spremnost da se prošlost nazove pravim imenom, kako bi budućnost bila manje opterećena naslijeđem rata.
Zbog toga Vučićeve poruke treba posmatrati u širem političkom i društvenom kontekstu. One nisu samo komentar na jedan događaj ili jednu sahranu, niti isključivo reakcija na navijačke povike na košarkaškoj utakmici. One su dio dugotrajnog političkog narativa u kojem se istorija koristi kao instrument savremene politike.
A upravo tu leži glavni problem: dok god se ratne teme koriste za dnevno-političke obračune, region će ostajati zarobljen u krugu nepovjerenja, optužbi i simboličkih sukoba koji se iznova vraćaju u javnost.
