Jadranka Kosor oštro reagovala na ispraćaj Ratka Mladića u Beogradu
Bivša hrvatska premijerka Jadranka Kosor izazvala je veliku pažnju javnosti nakon što je, komentarišući sahranu Ratka Mladića u Beogradu, pozvala Evropsku komisiju da preduzme najstrože moguće mjere prema Srbiji. Njena reakcija uslijedila je nakon što je osuđeni ratni zločinac ispraćen uz državni protokol, vojnu pratnju i brojne zvaničnike, što je u dijelu evropske javnosti ocijenjeno kao skandalozan čin i otvoreno vrijeđanje žrtava ratnih zločina.
Kosor je na društvenoj mreži X poručila da Evropska unija ne bi smjela ostati nijema na događaj koji je, prema njenim riječima, predstavljao anticivilizacijsko slavljenje osobe pravosnažno osuđene za genocid. U objavi je zatražila da Evropska komisija i njena predsjednica Ursula von der Leyen potpuno suspenduju pristupne pregovore Srbije s Evropskom unijom.
“To je minimum”, napisala je Kosor, jasno stavljajući do znanja da je riječ o pitanju koje prelazi granice unutrašnje politike i dotiče same temelje evropskih vrijednosti.
Reakcija bivše hrvatske premijerke nije došla iznenada, jer je i ranije u javnim istupima upozoravala na opasnost od relativizacije ratnih zločina na prostoru bivše Jugoslavije. Ovoga puta, međutim, njen ton bio je posebno oštar, što odražava težinu prizora iz Beograda i činjenicu da je sahrana Ratka Mladića organizovana uz elemente državnog ceremonijala.
U evropskom političkom kontekstu, takav postupak mnogi su protumačili kao poruku da Srbija još uvijek nije spremna jasno se suočiti s prošlošću.
Sahrana uz državne i vojne počasti izazvala osude širom regiona
Hiljade ljudi okupile su se u Beogradu na posljednjem ispraćaju bivšeg komandanta Vojske Republike Srpske. Mladić je sahranjen na Topčiderskom groblju, a cijeli događaj bio je obilježen državnim i vojnim počastima. Prisutni su bili pripadnici Vojske Srbije, počasna straža, brojni politički predstavnici iz Srbije, kao i vodeći političari iz entiteta Republika Srpska. Na sahrani je bio i ruski ambasador u Srbiji, što je dodatno pojačalo međunarodnu dimenziju događaja.
Prije samog ukopa, kovčeg Ratka Mladića bio je izložen u Crkvi Svetog Luke, gdje je obred predvodio patrijarh Srpske pravoslavne crkve Porfirije. Na kovčegu su se nalazile oficirska kapa i sablja, simboli koji su dodatno naglasili ceremonijalni karakter ispraćaja.
U prisustvu vojske i veterana bivše Vojske Republike Srpske, sahrana je dobila obilježja javnog veličanja čovjeka kojeg je međunarodna pravda pravosnažno proglasila odgovornim za najteže ratne zločine u Evropi nakon Drugog svjetskog rata.
Vlada Srbije je, prema dostupnim informacijama, prethodno poslala državni avion u Hag kako bi preuzela posmrtne ostatke Ratka Mladića. Kovčeg prekriven zastavom Srbije iznesen je iz aviona uz vojne počasti, što je izazvalo nove reakcije u regionu i šire.
Već u subotu održana je i komemoracija u službenom objektu Vojske Srbije, čime je, po ocjeni mnogih analitičara, država poslala poruku da se ne distancira dovoljno jasno od čovjeka čije je ime neraskidivo vezano za genocid i opsadu Sarajeva.
Ko je bio Ratko Mladić i zašto je njegov slučaj simbol odgovornosti
Ratko Mladić je preminuo 27. augusta u 84. godini u Hagu, gdje je služio kaznu doživotnog zatvora. Pravosnažno je osuđen za genocid u Srebrenici, zločine protiv čovječnosti i ratne zločine počinjene tokom rata u Bosni i Hercegovini. Presude međunarodnih sudova utvrdile su njegovu ličnu odgovornost, ali i odgovornost snaga pod njegovom komandom za niz sistematskih zločina nad civilnim stanovništvom.
Među najtežim zločinima koji mu se stavljaju na teret nalazi se ubistvo više od 8.000 bošnjačkih muškaraca i dječaka u Srebrenici 1995. godine, događaj koji je međunarodno priznat kao genocid. Osim toga, njegove snage su godinama držale Sarajevo pod opsadom, uz svakodnevno granatiranje i snajpersko djelovanje koje je odnijelo hiljade života i ostavilo duboke traume u glavnom gradu Bosne i Hercegovine.
Upravo zbog toga njegovo ime u regionu ne može biti posmatrano samo kao pitanje jedne biografije, nego kao simbol šire borbe za istinu, pravdu i suočavanje s prošlošću.
Za porodice žrtava, sahrana uz visoke državne počasti predstavlja posebno bolno poniženje. U javnom prostoru Balkana već godinama traje borba između historijskih činjenica i pokušaja revizionizma, a Mladićev posljednji ispraćaj u Beogradu mnogi vide kao dokaz da te podjele i dalje nisu prevaziđene.
Zbog toga reakcije poput one Jadranke Kosor imaju značaj koji nadilazi dnevnu politiku: one podsjećaju da evropske integracije podrazumijevaju i moralnu odgovornost, a ne samo tehničko ispunjavanje pregovaračkih poglavlja.
Evropska unija pod pritiskom da reaguje odlučnije
Evropska unija već je ranije upozoravala Srbiju zbog veličanja Ratka Mladića i sličnih praksi koje podrivaju povjerenje u njenu posvećenost evropskim vrijednostima. Nakon što je državni avion dovezao njegovo tijelo u Beograd, komesarka za proširenje Marta Kos otkazala je planiranu posjetu Srbiji, što je protumačeno kao jasan signal nezadovoljstva.
Evropska služba za vanjske poslove poručila je da veličanje ratnih zločinaca, negiranje genocida i revizionizam nemaju mjesta ni u Evropskoj uniji ni u državama kandidatima.
Srbija od 2014. godine vodi pristupne pregovore s Evropskom unijom, ali je u više navrata suočena s kritikama zbog odnosa prema ratnoj prošlosti, slobode medija, vladavine prava i odnosa prema susjedima. Upravo zbog toga svaki događaj poput ovog dobija i širi politički značaj, jer postavlja pitanje koliko je zvanični Beograd spreman da uskladi svoje javne poruke sa standardima koje EU očekuje od kandidatskih zemalja.
Za mnoge evropske zvaničnike, nije presudno samo ono što se kaže u formalnim deklaracijama, nego i ono što država pokazuje simbolima, ceremonijama i javnim gestovima.
U tom smislu, poruka Jadranke Kosor može se posmatrati kao poziv na principijelnost. Ako država kandidat za članstvo u Evropskoj uniji organizuje dostojanstveni državni ispraćaj čovjeka osuđenog za genocid, onda, prema mišljenju kritičara, evropske institucije ne bi smjele odgovoriti samo blagim diplomatskim opomenama. Umjesto toga, traži se jasna politička cijena, jer bi u suprotnom proces proširenja mogao izgubiti vjerodostojnost i postati simbol dvostrukih standarda.
Ovaj slučaj još jednom je pokazao koliko su teme ratnih zločina i sjećanja na devedesete i dalje duboko prisutne u regionalnim odnosima. Dok jedni insistiraju na pravosnažnim presudama i odgovornosti, drugi i dalje nastoje kroz ceremonije i političke poruke relativizovati karakter počinjenih zločina.
Zato je reakcija bivše hrvatske premijerke doživljena kao snažan podsjetnik da suočavanje s prošlošću nije završeno i da bez njega nema istinskog napretka ka evropskim standardima i pomirenju u regionu.
